«توضيحِ ضروري اينکه در ترجمه اين فيلم از کتابِ «زنده باد مکزيک ،نوشته «سرگي آيزنشتاين»، ترجمه «پرويز شفا»، انتشاراتِ مرواريد .چاپ 1353 استفاده گرديده است
«سرگي آيزنشتاين»
«ادوارد تيسه»
«گريگوري آلکساندروف»
« !زنده باد مکزيک »
.مکزيک»، سالِ 1931»
،«سرگي آيزنشتاين» .کارگردانِ فيلم
: و دستيارانش ،ادوارد تيسه» فيلمبردار»
،«و من، «گريگوري آلکساندروف .دستيارِ کارگردان
اما چگونه شد که ما به اين کشورِ شگفت انگيز پا گذارديم؟
«فيلم هايِ «سرگي آيزنشتاين ... در دهه 1920
،«و به ويژه فيلمِ «رزمناوِ پوتمکين .موجبِ شهرتي فراوان برايِ وي گشت
،و بدين ترتيب، او ... به اتفاق و همراهيِ ما
برايِ ساختنِ يک فيلم .به «هاليوود» دعوت گرديد
ليکن «آيزنشتاين» جهتِ سرمايه گذاري ،برايِ توليدِ فيلم
«با ابر سرمايه دارانِ «هاليوود .به توافقي دست نيافت
«پس از آن، به کمکِ «آپتون سينکلر ،نويسنده برجسته چپگرايِ آمريکايي
بَر آن شديم تا فيلمي .درباره «مکزيک» بسازيم
،ليکن پيش از آغازِ کار ... لازم بود تا
چيزهايِ بسياري درباره .آن کشور بياموزيم
،در اين راه، نقاشانِ بزرگِ مکزيکي ،«از جمله : «ديِگو ريوه را
،«داويد سيکِيروس»
،«و «خوزه اوروزکو
.راهنمايان و آموزگارانِ ما بودند
کارِ فيلمبرداري، به مدتِ .دو ماه به طول انجاميد
ما از شمال به جنوب، و از شرق به غربِ ،مکزيک» را در نورديديم»
،و در امتدادِ جاده هايِ صعب العبور .هزاران کيلومتر را از پاشنه گذرانديم
،يکي از ويژگي هايِ اين سرزمين ... که سخت بَر ما اثر نمود
،و موجبِ شگفتيِ بسيارِ ما گرديد .چنين بود
،در اين سرزمين، حتي مسافتي صد کيلومتري ،به معنايِ فاصله گذاري و تفاوتِ تاريخي ميباشد
،«به گونه اي که «مکزيک ،«پيش از ورودِ «کريستف کلمب
مکزيک» در دورانِ» ،فاتحانِ اسپانيولي
مکزيک» تحتِ حاکميتِ» ،فئوداليسم
و «مکزيک» مدرن، به وضوح .قابلِ تفکيک مي نمود
آيزنشتاين» احساس کرد که اين» ... کشورِ غيرِمعمول و غريب
،به نوبه خويش، شايسته فيلمي غيرِمعمول و غريب است ... و تاريخِ تراژيکِ سرزمينِ «مکزيک» را ميتوان
بدونِ استفاده از بازيگران .و يا چيدمانِ صحنه، روايت نمود
بدين قرار، دستنويسِ ،فيلمنامه اي نگاشته شد
و ما شروع به ساختِ فيلمِ .زنده باد مکزيک! » نموديم »
،تيمِ فيلمسازيِ ما ،به غير از نقش آفرينانِ مکزيکي
صرفاً متشکل از .ما سه نفر بود
ما در آن زمان .جوان بوديم
و پيشِ خود گمان ميکرديم تواناييِ .جابجا نمودنِ حتي کوه ها را نيز داريم
عليرغمِ اين، موفق نشديم ،کارِ فيلمبرداري
و تدوينِ فيلم را .تکميل نماييم
زيرا به دليلِ طولاني شدنِ زمانِ فيلمبرداري و متحمل شدنِ هزينه هايِ ... بسيار، تماميِ متريال و حلقه هايِ فيلم از اختيارِ ما خارج گشته
و در «هاليوود» گير کرده و امکانِ خروج نيافتند، و سپس در همانجا .بَر رويِ آن کار شده و نسخه هايِ ديگري از آن تکثير يافت
اندکي بعدتر، متريالِ فيلم از موزه هنرهايِ مدرنِ .شهرِ «نيويورک» سَر درآوردند
تنها همين اواخر بود که ... حلقه هايِ فيلم
،به ما تحويل گرديدند
آن هم پَس از نزديک به .نيم قرن مذاکره
،اکنون و در حالِ حاضر ... «سرگي آيزنشتاين» و «ادوارد تيسه»
،ديگر در ميانِ ما نيستند
ليکن فيلمي که ساختند .همچنان به جهانِ زندگان تعلق دارد
فيلمي که اينک شما ،به تماشايِ آن خواهيد نشست
تقريباً همان فيلمي است که «آيزنشتاين» در نظر داشت ،و در ذهنِ خويش طرح ريزي کرده بود
عظيم ترين طرحي که کسي کوشيده است با استفاده از .مديومِ سينما، از قوه به فعل درآورد
هرچند که شايد ما نميدانيم اگر ... اين فيلمسازِ بزرگ اکنون زنده بود
با اين مصالح، دقيقاً ،چگونه فيلمي ميساخت
ليکن با استفاده از دست نوشته هايِ سناريو ،و طراحي هايِ وي
... به تقريب کوشيده ايم
تا حدِ امکان، به آنچه که او .در ذهنِ خويش داشت، نزديک گرديم
قرار بَر اين بود که اين فيلم، متشکل از ،چندين اپيزودِ گوناگون باشد
،بعضي از اين اپيزودها بصورتِ مستند .و برخي ديگر بصورتِ داستاني
در مجموع بايد گفت که ... اين فيلم قصد داشت
سمفوني اي رنگارنگ .از سرزمينِ «مکزيک» باشد
« !زنده باد مکزيک »
«مقدمه»
... «زمان در «مقدمه
.ابديت است
.ميتواند امروز باشد
همچنين ميتواند ... بيست سالِ پيش باشد
و يا ميتواند .هزار سالِ پيش نيز باشد
متنِ روايت، توسطِ خودِ «سرگي آيزنشتاين» نگاشته شده" ".و اکنون با صدايِ «سرگي بوندارچوک» بر رويِ فيلم روايت ميگردد
.ستونها و ديوارهايِ سنگي
.خدايان
.آدميان
ساکنانِ سرزمينِ ويرانه هايِ مقدس ،و هرم هايِ عظيم
،هنوز نيز، سيما و شکل و خصلتِ نياکانِ خويش ... نژادِ بزرگِ «مايا»هايِ باستاني را
.حفظ نموده اند
شهرهايِ مقدس و .هرم هايِ مجلل و پُرعظمت
.در قلمرويِ مرگ
جايي که گذشته، هنوز نيز .بَر زمانِ حال سنگيني مي کُند
چهره مردمان، شبيه مجسمه هايِ سنگي ميباشند؛
... يعني همان مجسمه هايي که
،نشان دهنده چهره هايِ نياکانِ آنان .مکزيکيانِ باستان هستند
به مثابه يِ نمادي از ،تذکارِ گذشته
به مثابه مراسمِ وداع از ،«تمدنِ کهنِ «مايا
مراسمِ شگفت و خارق العاده يک تشييع جنازه .در ميانِ ويرانه هايِ مُرده برگزار ميشود
،چنين به نظر مي آيد که مردم بَر گورهايِ مُردگان .به همان وضع، و با همان حالاتِ چهره، سنگ گشته اند
مثلِ آنها که بَر کنده کاري هايِ .سنگيِ کهن، نقش شده اند
.«منطقه گرمسيريِ «ته وان ته پِک
،در اينجا زمان ... آرام و آهسته
زيرِ بافتِ روياييِ نخل ها .و لباس ها جاري است
و آداب و رسوم، ساليانِ سال .دگرگون نميشود
خورشيد و آوايِ ملايمِ ،نسيمِ صبحگاهيِ اقيانوس
ساکنانِ بوميِ اين منطقه گرمسيري را .از خوابِ تن آسانِ شاهانه بيدار ميکُند
«ساندونگا» نامِ يک ترانه که در زبانِ بوميِ] [.مکزيکي به معنايِ شکوه ميباشد
دختران، شاد و سرِ حال چون روياهاشان، همچنانکه برايِ .آينده خيالبافي ميکُنند، آوازِ «ساندونگا» [شکوه] ميخوانند
،در ميانِ آنان، دختري است با زيباييِ طبيعي ... مغرور و باشکوه، چونان ملکه اي افسانه اي
.کونسپسيون» نام»
گردن بندِ طلايي. اين گردنبند، بَرآورنده يِ .تماميِ روياها و آرزوهايِ اوست
اين گردنبند، رويايِ تماميِ دختران .در «ته وان ته پِک» است
،گردنبند يک ثروت است، جهيزيه آينده اوست .و شرطِ سعادتِ زندگيِ ماديِ وي
،در اينجا، زن است که کار ميکُند ،زن است که همسرِ خود را برميگُزيند
و زن است که شويِ خويش را .به خانه جديدشان مي آورد
.«مادرتباري» ،نظامِ اجتماعيِ کهن ترين گونه هايِ انسانِ بدوي، که در آن] [.تعيين نسب و رابطه خويشاوندي، از طريق مادر است، نه پدر
،در اينجا، يک دختر از دورانِ کودکي شروع به کار ميکُند ،با هر زحمتي که شده، پول هايش را ذخيره مينمايد
به خاطرِ اينکه سرانجام ... در شانزده يا هجده سالگي
بتواند گردنبندي طلايي .برايِ خود بدست آورد
کونسپسيون» به فکر فرو ميرود. او فقط» ... به يک سکه، فقط به يک سکه بيشتر
برايِ تحققِ رويايِ سعادت و .خوشبختي اش، نياز دارد
: همچنانکه مشتري پول را ميپردازد، دخترک به خود ميگويد "!اميدوارم گردنبندت، برايت خوشبختي بياورد"
«آبونديو»، مَردي که «کونسپسيون» .به او تعلقِ خاطر دارد
آخر چرا نگران هستي «کونسپسيون»؟ مگر اين همان چيزي نيست که به خاطرش به مجلسِ رقص آمده اي؟
آيا اين همان چيزي نيست که منتظرش بودي؟
،آيا اين همان چيزي نيست که مدت هايي چنين طولاني در آرزويش بوده و رويايش را در سَر داشتي؟
،تأييدِ نهايي، منوط به مادرِ داماد .و زنانِ سالخورده يِ باتجربه ميباشد
آنان به خانه عروس رفته و تماميِ اسباب و .اثاثيه جهيزيه را با دقت، از نظر ميگذرانند
سکه هايِ طلايِ گردنبند را ،شماره ميکُنند
و برايِ اينکه از خلوصِ طلا مطمئن شوند .آنها را به دندان مي آزمايند
،«سراسرِ «ته وان ته پِک ،بخاطرِ اين رويداد
به جنبش و هيجان آمده .و در آن شرکت ميجويند
اين هستيِ کُند رو ،و نيمه نباتي
سبکي از زندگي ست ... «که در «مکزيک
قرن هاست بدونِ تغيير .و دست ناخورده باقي مانده است
زمان مي گذرد، و گل هايِ نو .و تازه، غنچه ميکُند
«جشن»
اين بخش از داستانِ فيلم، در «مکزيکِ» قديمِ ،پيش از انقلاب واقع ميشود
هنگامي که جشنِ سالانه مراسمِ پرستشِ .باکره مقدس گوادلوپه»، در شرفِ برگزاري است»
ليکن اين مراسم، همچنين ... تذکاري ساليانه است
«از تغييرِ آيينِ بوميانِ «مکزيک ،به دستِ استعمارگرانِ اسپانيولي
و تبديلِ اين سرزمين به مستعمره اي .مملو از خونريزي و درد و رنج
،در قرنِ شانزدهم
هرنان کورتس» سردارِ اسپانيولي» ،سرزمينِ «مکزيک» را فتح نمود
،و راهبان و کشيشانِ همراهش
«آيين ها و سننِ «کفرآميزِ ... بوميان را
با آتش و شمشير .منقرض نمودند
بَر رويِ هرم هايي ... که روزگاري
،«به عنوانِ معابدِ تمدنِ «آزتک» و «تولتِک ... سَر به آسمان مي آساييدند
اسپانيوليان، کليساهايِ ،کاتوليک بنا نمودند
،تا مسيرِ زيارتِ زائراني که از هزاران سالِ پيش ... برايِ اجرايِ آيين هايِ کهن، به آنجا مي آمدند را
بدونِ تغيير، و اين بار به نفعِ مذهبِ نوينِ .استعماريِ خويش، موردِ بهره برداري قرار دهند
نمايشي رازآلود که زائراني ... که در آن شرکت مي جويند
مصائبِ «عيسي مسيح» را .مجسم ميسازند
خارتيغ هايِ تيز، به بدن هايِ ،زائران فرو مي روند
،همان زائران که از ساقه هايِ کاکتوس ... صليب ساخته
و آن را بَر شانه هايِ خويش ... گره زده اند
،و ساعت هايِ متمادي، به سويِ نوکِ هرم .چندک زده، ميخزند
مَردي با نقابِ ،شياطين و اهريمنان
،به عنوانِ نمادِ خدايانِ آيين هايِ کهن ،در يک سو
و مَرداني با لباسِ فاتحانِ اسپانيولي .و شمشيرهايِ جلوه گر، در سويي ديگر
،اين رقص، از سپيده سحر .تا غروب هنگام ادامه مي يابد
،بي هيچ وقفه ،و به کرّات انجام ميگردد
گام هايِ رقص بطورِ يکنواخت ،تکرار ميشوند
آن هم به افتخارِ .«باکره مقدس گوادلوپه»
... يا شايد هم کسي چه ميداند؟
شايد هم اين رقصي ست ... به افتخارِ الهه اي باستاني
.مادرِ پُرهيبتِ خدايان
: و سپس نوبتِ خشونتِ خونبارِ نهايي ست .«گاوبازي»
تفريحي که توسطِ اسپانيوليان ... باب شده است
و اکنون بازيِ مليِ مکزيکيان .محسوب ميگردد
داويد ليسه آگا»، مشهورترين» .«ماتادور [گاوبازِ] «مکزيک
.برادرِ جوان ترِ او
دون خوآن بارونيتو»يِ» .پيکادور [سوارِ نيزه دار]، شاد و خوشحال
آنان به سويِ خانه مادرشان ،رهسپار ميشوند
،تا پيش از مبارزه ،با او وداع کُنند
... شايد وداعي آخرين
،امروز روزي است که بهترين گاوبازان ،«به افتخارِ «باکره مقدس
.گاوها را کُشته و قرباني ميکُنند
ملکه هايِ برگزيده و .محبوبِ قلوبِ گاوبازان
داويد ليسه آگا»يِ گاوباز، آکنده از» ... وقار و شجاعت، به انجامِ رقصِ معروفش
در لبه پرتگاه .مرگ و پيروزي ميپردازد
بارونيتو»، در ميانِ» ،زيبارويانِ شهر
ملکه يِ قلبِ از عشق شعله ورِ خويش را مي يابد و نگاه عاشقانه اش را به او ميدوزد؛
: نامش .«سينيورا «کالدِرون
اينک جز تيغِ تيزِ شمشيرِ پيکادور «بارونيتو»، چه چاره ي ديگري برايِ مبارزه با گاوِ خشمگينِ بينوا باقي مانده است؟
.مکزيک» عاشقانه و غنايي» .و در عينِ حال، از آن سوي، بي رحم
از آن سويِ ديوارهايِ مرتفعِ ،اين عمارتِ اربابيِ عظيم
آوايي محزون .جاري است
اين آوايِ سرودي است که در خلالِ آن، کارگرانِ مزدور، به درگاه ... باکره مقدس» دست به دعا بَرميدارند و از او ميخواهند تا به آنها»
،در اين روزي که اکنون تازه در حالِ دميدن است .کمک نموده و از درد و رنجِ شان بکاهد
،زمان : اوايلِ قرنِ بيستم
تحتِ حکومتِ ديکتاتوريِ .«پورفيريو دياز»
«ماگِئي»
در ميانِ سرزمينِ تپه زارِ ،«ايالتِ «هيدالگو
بوته هايِ نوعي کاکتوسِ عظيم الجثه رويش ميکُند .که در ميانِ بوميان، «ماگِئي» ناميده ميشود
اين زمين ها، دشت هايِ ... «بي انتهايِ «ماگِئي
،«در خطه يِ «يانوس دآپام ... و بخشي از
اراضيِ متعلق به عمارتِ اربابيِ .تتلاپاياک» هستند»
،اين مردمان، با دهانِ خويش ... شيره غليظِ اين کاکتوس را
از ژرفايِ مغزِ گياه .بيرون مي مکند
اين شيره گياه، تخمير و به مشروب تبديل شده .و آماده برايِ نوشيدن ميگردد
،اين قوي ترين نوشابه سُکرآور ،سفيد همچون شير
.پولکه» ناميده ميشود»
،سباستيان» کارگرِ مزدور» ... در مزرعه کاکتوس به کار مشغول است
که والدينِ «ماريا»، دخترشان را همراه مي آورند .تا دستش را در دستِ نامزدش قرار دهند
فليسيو»،، برادرِ کوچکترِ» .«سباستيان»
ارباب در معيتِ گروهي از نزديک ترين دوستانش .سرگرمِ نوشيدنِ شراب است
بنا به سنت، تماميِ نو عروسانِ ملک، به منظورِ ادايِ احترام .و طلبِ دعايِ خير، بايستي به ارباب نشان داده شوند
.سارا» دخترِ اربابِ سالخورده، وارد ميشود» .او پسرعمويِ خويش را نيز به همراه آورده است
آنان خندان و شاد به سويِ ارباب و ميهمانانِ رويِ ايوان ... دست تکان داده و با توفاني از شادي و خنده آمده
و به آنان مي پيوندند. و بدين سان جشنِ خانوادگي .در ملکِ اربابي بَر پا ميگردد
.ماريا»، فراموش ميشود»
دخترکِ ساده، از آنچه بخت و اقبال .برايش در آستين دارد، بي خبر است
بخت و اقبالِ بَد، در هيأتِ يک ميهمانِ گستاخ و نيمه مست .با سبيل هايِ از بناگوش در رفته، نمودار ميشود
انتقام در ذهنِ آنان مي خلد .و نفرت، طرحِ توطئه اي را موجب ميگردد
سه تن از رفقايش ،«و برادرش «فليسيو
برايِ گرفتنِ انتقام .به ياريش مي شتابند
آنان مي کوشند تا «ماريا» را .از بند نجات دهند
مکزيک» به خواب فرو رفته، «مکزيک» به بردگي» ،کشانيده شده، «مکزيک» به جوش و خروش آمده
و سرانجام .مکزيک» مبارزِ انقلابي»
ليکن متأسفانه فيلمبرداريِ .بخشِ آخرِ فيلم، ناتمام باقي ماند
،زيرا تماميِ بودجه ناچيزِ فيلم ،موردِ استفاده قرار گرفته بود
،و لذا ادامه کارِ فيلمبرداري و ساختِ فيلم .بالاجبار پايان يافت
،ما به خانه .ميهن بازگشتيم
،اپيزودِ بعدي ... [سولدادِرا» [سربازانِ زن»
قصد داشت تابلويي ... از «مکزيک» پُرآشوب
طيِ انقلابِ سالِ 1910 را ،تصوير سازد
تصويرِ کشوري که در شعله هايِ سوزانِ ،جنگِ داخلي فرو رفته
و به اردوگاه هايِ متخاصم ،تقسيم گرديده بود
و سپس، با پيروزيِ انقلاب، دوباره يکپارچه گشته .و اتحادِ خويش را باز يافت
قرار بَر اين بود که ،«ملتِ مسلح گشته «مکزيک
.قهرمانانِ اين اپيزود باشند
،سولدادِرا» ها، سربازانِ زن و همسرانِ سربازان» .مناديانِ ارتشِ انقلاب بودند
آنان به دهکده ها هجوم بُرده و ... سرگرمِ جمع آوري و تهيه آذوقه
برايِ غذايِ شوهرانِ خسته شان .ميگشتند
،سولدادِرا» ها، تمامِ مدت» .در کنار و دوشادوشِ مَردان، جنگيدند
،«برايِ ما، «سولدادِرا
خود، نمادي از ،کشورِ «مکزيک» بود
نمادِ سرزميني که ملتش ... به درکِ اين نائل آمدند
،که قدرت، در گرو اتحاد است
و اينکه برايِ واکنشِ انقلابي .و اقدام به مبارزه، بايد متحد بود
«موخره»
.زمان : سالِ 1931
،مکان : «مکزيک» امروز .در راه صلح، ترقي و تمدن
.و اينک مراسمِ جشني ديگر .«روزِ مرگ»
،در اين روز، روزِ دومِ نوامبر ... تمثيلِ مرگ
و نه تنها يک مرگ، بلکه مرگ هايي فراوان، جمجمه ها .و اسکلت هايي فراوان، در هر کجا ديده ميشود
اين روز با سوگواري برايِ مُردگان .در گورستان آغاز ميگردد
،پس از آن، مردم بَر مزارِ مُردگان ... جشنِ نوشانوش و شادماني بَر پا کرده
و در زيرِ درختچه هايِ گورستان .به عشق بازي ميپردازند
سپس از کنارِ شمع هايِ روشن کرده ،بَر قبرهايِ گورستان، بازگشته
و کارناوالي شاد و سرخوشانه .به پا مي دارند
بدين ترتيب، مکزيکيان، گذشته را به ياد مي آورند .و تحقيرِ خويش نسبت به مرگ را به نمايش ميگذارند
،و باز هم بدين ترتيب، مکزيکيان .مرگ را به سُخره مي گيرند
... تابوت هايِ شکلاتي
با اجساد و اسکلت هايي .از جنسِ شيريني، تزئين مي يابند
و در پايانِ روز، تماميِ اين اجساد و ،اسکلت هايِ ساخته شده از شيريني
توسطِ کودکانِ مکزيکي تناول شده .و کامِ ايشان را شيرين مي سازند
جمجمه اي که کلاه استوانه ايِ وزارت را ... بَر سَر گذارده است
... و نيز کلاه خودِ آتش نشاني ... و کلاه پليسي
و کلاه مثلثي شکلِ .ژنرالي را
،اين، نه آيينِ مذهبيِ پرستشِ مرگ است ،نه گراميداشتِ سکوت و سکونِ قبر است
و نه مراسمي برايِ حرمت گذاري .به بُت هايِ سنگيِ پُرهيبت
!خير
بلکه اين، جشنِ پيروزيِ انسان است بَر مرگ .از طريقِ تحقير و استهزاء آن
نقاب ها از چهره ها .بَرداشته مي شوند
،اينک ديگر خبري از اسکلت ها و جمجمه هايِ ساختگي و مقوايي نيست .بلکه ديگر تنها اسکلت ها و جمجمه هايِ واقعي به نمايش در مي آيند
اجساد و نعش هايِ .يک طبقه اجتماعيِ محتوم
،آيا چهره کدامين کس از ورايِ اين نقاب پديدار خواهد گشت؟
شايد او فرزندِ يک «سولدادِرا» باشد که با ،تبسمي بَر لبانش، تجسمِ «مکزيک» نوين است
کسي که چنين مقدر گشته است ،تا با دستانِ خويش
طرحي نوين در افکنده و .مکزيک»ي براستي آزاد بَر پا سازد»
« !زنده باد مکزيک »
: ترجمه زيرنويس hamlethamletian